Een tussenjaar is niets nieuws onder de zon, betoogt directeur Martine Gosselink van het Mauritshuis in Den Haag. Al vanaf de zeventiende eeuw voltooiden adellijke jongens hun opleiding met een reis naar cultuurland Italië: de ‘Grand Tour’. Ze bezochten er plaatsen uit de oudheid, beleefden liefdesavonturen en kochten kunst, die ze eenmaal weer thuis in hun landhuizen ophingen. De Grand Tour is onderwerp van de nieuwe tentoonstelling in het Mauritshuis. Klein en fijn, maar wel wat specialistisch.
Door Frans van Hilten-Hamouche. Het Mauritshuis heeft een warme band met Engelse kunstcollecties. Na tentoonstellingen met werken uit de Royal Collection (2016) en de National Trust (2017) is de beurt nu aan schilderijen uit drie van de Treasure Houses of England – een verband van huizen die ook nu nog door adellijke families bewoond worden en hun kunstcollecties vaak tentoonstellen voor publiek.
De tentoongestelde schilderijen en andere objecten komen uit Holkham Hall, Woburg Abbey en Burghley House, elk van een Downton Abbey-achtige grandeur. De vroegere eigenaars staan centraal: hun reizen, hun aankopen, maar ook de portretten die ze van zichzelf lieten maken. Voor wat betreft die reizen: zeker toen ook hele families gingen reizen, gebeurde dat met koetsen en hele huishoudens tot de honden aan toe. Ga daarmee maar eens de Alpen over. In Italië gedroeg men zich vervolgens als hinderlijke en vaak onwetende toeristen (Parijs is vies, Venetië is gammel en dat Colosseum wordt vast prachtig als het af is). Wederom: niets nieuws onder de zon.
Affaires
Thomas Coke (spreek uit als Cooke) van Holkham Hall is een van de edellieden die de Grand Tour ondernam. Zijn enorme portret door Pompeo Batoni bij een beeld van Ariadne bekleedt een ereplaats in de tentoonstelling. Naar verluidt heeft Ariadne het gezicht van de gravin van Albany, met wie hij een affaire had maar die uiteindelijk toch trouwde met de laatste Stuart-troonpretendent. De Oostenrijkse schilder Angelica Kaufmann, op wie half adellijk Europa smoorverliefd was, is zowel als portrettist (van Brownlow Cecil van Burghley House) als geportretteerde aanwezig.
 Pompeo Batoni, Portret van Thomas William Coke, 1774, Holkham Hall |  Nathaniel Dance, Portret van Angelica Kauffman, 1764, Burghley House |
Natuurlijk is Italië zelf volop in de spotlight in de vorm van prachtige vedute (landschappen) door schilders als Caspar van Wittel (Vanvitelli) en Claude Lorrain die Rome of Venetië verbeelden of, op een schilderij van Pietro Fabris, de uitbarsting van de Vesuvius in 1767, waar ramptoeristen per koets de lavastroom tot op enkele meters naderden. Van Canaletto zijn er twee Venetiaanse stadsgezichten die Woburn Abbey eenmalig verlaten nu hun thuislocatie gerenoveerd wordt.
Er zijn religieuze werken, waaronder een prachtige aanbidding door de herders van Carlo Dolci, geschilderd op koper en met goud door de verf gemengd. Er zijn verluchte manuscriptpagina’s van Livius en Plinius, die Thomas Coke in zijn bibliotheek opnam. Het is allemaal van geweldige kwaliteit.
Mooie verhalen
Toch een kritische kanttekening. De Grand Tour is een bron van voor mooie verhalen. Die verhalen zijn in de kleine tentoonstelling niet altijd zichtbaar. Het vraagt wat achtergrondkennis en het goed lezen van alle bijschriften om het plaatje compleet te krijgen. Ook de podcastaflevering van ‘Alle Geschiedenis Ooit’ helpt om de Grand Tour beter te begrijpen. Het is maar de vraag of iedereen de moeite zal nemen zo diep deze toch wat specialistische materie in te duiken.
- De Grand Tour – Bestemming Italië. Mauritshuis, Den Haag, tot en met 4 januari 2026.
- Ook iets moois gezien? Deel het met kunstHart!
Tip! In het Mauritshuis is nog de restauratie op zaal van ‘De Jonge Stier’ van Paulus Potter te zien. Ook kunt u de nieuwe aankoop bewonderen die het Mauritshuis samen met het Frans Halsmuseum in Haarlem deed: twee portretten van kinderen, waarschijnlijk dochter en zoon van de kunstenaar. Twee prachtige, expressieve actieportretjes in verbluffend mooie staat – in uitzonderlijke lijsten.
Foto boven: Canaletto, Gezicht op de Canal Grande in Venetië met de Dogana en de Santa Maria della Salute, 1734, Woburn Abbey
kunstHart 