Zijn naam is niet zo beroemd als die van Rembrandt of Vermeer, maar meer mensen kennen zijn werk dan ze zelf weten: Roelant Savery. Ken je bijvoorbeeld een schilderij met een dodo erop, dan is de kans al groot dat het een Savery is. Maar de Vlaams-Nederlands-Praagse schilder was ook de uitvinder van het bloemstilleven, hij schilderde landschappen, volkstaferelen en mens- en dierportretten. Het Mauritshuis exposeert een breed overzicht van zijn werk – nog maar te zien tot en met 20 mei!
Door Frans van Hilten. Roelant Savery (1578-1639) leidde een interessant leven. Geboren in Kortrijk vluchtte hij omwille van de godsdienstvrijheid naar de noordelijke Nederlanden, naar Haarlem. Daar woonde hij tot keizer Rudolf II hem uitnodigde aan het hof in Praag te komen werken. Rudolf, een neefje van Philips II en erfgenaam van een deel van het Heilige Duitse Roomse Rijk, was anders dan zijn oom geen religieuze hardliner. Wel was hij een maniakaal kunstverzamelaar.
Gewone mensen
Savery tekende veel naar het leven. Net als Brueghel observeerde hij zijn directe omgeving. Hij tekende landschappen, bloemen en mensen – gewóne mensen, uniek voor zijn tijd. In opdracht van Rudolf ging hij naar Tirol en de Alpen en schilderde ook daar landschappen. Later voegde hij steeds meer fantasie toe in zijn schilderijen, zoals ruïnes of schepen op de achtergrond.
Menagerie
Voor het afbeelden van dieren kon Savery in Praag zijn hart ophalen, want Rudolf II had er een menagerie met duizenden dieren. Alleen zijn olifant ziet er niet zo natuurgetrouw uit, maar die bezat Rudolf dan ook niet. Ook de dodo’s die Savery schilderde zijn niet geheel naar de natuur; hun portretten zijn gebaseerd op een opgezet en daarbij veel te dik opgevuld exemplaar. De echte dodo was inmiddels al op Mauritius uitgestorven. Veel latere afbeeldingen van dodo’s zijn gebaseerd op Savery’s interpretatie.
Na de tijd in Praag werkte Savery in Utrecht, waar hij onder andere Orpheus betovert de dieren met zijn muziek schilderde, een werk dat hij rechtstreeks aan stadhouder Frederik Hendrik en diens vrouw Amalia van Solms verkocht.
Divers oeuvre
De tentoonstelling in het Mauritshuis geeft een uniek overzicht van Savery’s uitermate diverse oeuvre. Van portretten van Praagse joden en Hongaarse ruiters tot een Bruegheliaanse bruiloft, van bloemstillevens vol vlinders, slakken en hagedissen, waaronder natuurlijk het doek dat het museum zelf in bezit heeft, tot religieuze afbeeldingen – een van de monsters bij De verzoeking van de heilige Antonius heeft ook alweer een dodo-kop. Het schilderij dat het Rijksmuseum in bruikleen gaf – Stalinterieur met heksen – is in Den Haag door een team van het Mauritshuis gerestaureerd.
Het museum toont niet alleen schilderijen, maar ook veel schetsen en tekeningen. Dit alles in een fris en kleurrijk tentoonstellingsontwerp van Jelena Stepanovic, die al vaker voor het Mauritshuis werkte. Inclusief dierengeluiden. Zoals de meeste tentoonstellingen in het Mauritshuis is ook deze niet groot, maar er is desondanks veel te zien – niet in de laatste plaats door de enorme hoeveelheid details die Savery op ieder werk afbeeldt. Een feest voor het oog.
- Roelant Savery’s Wonderlijke Wereld, nog tot en met maandag 20 mei, Mauritshuis, Den Haag.
- Ook iets moois gezien? Deel het met kunstHart!
kunstHart 