Door: Vera Weterings. In het Drents Museum is momenteel de tentoonstelling Peredvizhniki te bezoeken. Het is de tweede tentoonstelling in de serie Kunst rond 1900 in internationaal perspectief in het Drents Museum. Vorig jaar was in de tentoonstelling The Glasgow Boys te zien hoe een jonge generatie Schotse kunstenaars zich afzette tegen de gevestigde normen en een geheel eigen kunst ontwikkelde. Met Peredvizhniki wordt een overzichtstentoonstelling geboden van een groep kunstenaars die de Russische kunstwereld aan het einde van de negentiende eeuw op zijn kop zette.

“De Wolgaslepers werd een symbool voor de grote verschillen tussen arm en rijk in Rusland”

Als reactie op het strenge regime van de Keizerlijke Kunstacademie in Sint Petersburg besloot een groep kunstenaars in 1869 de Maatschappij voor Reizende Kunstexpositie op te richten. Hun doel was om kunstwerken niet alleen in Sint Petersburg en Moskou te laten zien, maar reizende tentoonstellingen door heel Rusland te organiseren. Al snel kreeg de groep de geuzennaam ´Peredvizhniki´: zwervers of rondtrekkers. Zij lieten de meeste Russen voor het eerst kennis maken met andere kunst dan iconen en kozen ervoor om het leven van de eenvoudige Rus te verheffen tot kunst. Ze maakten de grote armoede voor Rusland voor iedereen zichtbaar en boden met hun sociaalkritische schilderijen een wapen in de strijd voor maatschappelijke hervormingen.

Portretten

De Peredvizhniki blonken uit in de portretkunst. Ze bliezen dit genre nieuw leven in, tot 1870 bestond de Russische portretkunst alleen uit iconen met heiligen erop en statische portretten van aristocraten. De kunstenaar van de Peredvizhniki vonden modellen in alle lagen van de bevolking.

Het schilderij Wolgaslepers (1870-1873) van Ilya Repin werd het icoon van de groep en deed Rusland op zijn grondvesten schudden. Hij maakte het schilderij naar aanleiding van een uitstapje in de zomer van 1868. Zijn oog viel op een groep scheepsslepers en was diep geraakt. Twee zomers lang trok Repin op met verschillende groepen Wolgaslepers om hun leven te bestuderen. Wolgaslepers werd uiteindelijk een eerbetoon aan de mensen. Het kunstwerk was niet alleen populair vanwege de artistieke kwaliteit, maar bovenal omdat het thema veel mensen aanspreekt: de Wolgaslepers werd een symbool voor de grote verschillen tussen arm en rijk in Rusland. De Wolgaslepers worden hét grote voorbeeld van het doorzettingsvermogen van de grote massa.

Politiek geladen

Doordat schilderijen als de Wolgaslepers van de Peredvizhniki werden verheven tot symbolen in het debat over sociale hervormingen keek de regering met een kritisch oog naar de kunstwerken. Alle werken werden politiek opgevat, ook als dat niet de intentie van de kunstenaar was. Hierdoor balanceerden de Peredvizhniki continu op drie gedachten: wat zij zelf wilden maken, wat er van hen verwacht werd en wat was toegestaan. Ook maakten ze de natuur tot hoofdonderwerp van hun schilderijen, dit werd voorheen hooguit gebruikt als achtergrondvulling. Het landschap werd enorm populair en was bovendien een niet politiek geladen en daarom veilig onderwerp. Met het schilderen van de grandeur van het Russische landschap en de eigen geschiedenis maakten de Peredvizhniki de Rus trots op hun land.

De tentoonstelling Peredvizhniki. Russisch Realisme rond Repin 1870-1900 is nog tot en met 2 april 2017 te bezoeken in het Drents Museum in Assen.

Dit stuk is een bewerking van een uitgebreider blog geschreven voor Hereditas Nexus, digitaal baken voor historici, erfgoedprofessionals en cultuurliefhebbers in bredere zin. Afbeelding: Ilya Repin, Wolgaslepers (1870-1873)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s