Door: Frans van Hilten. NTjong pakt in jeugdtheatervoorstellingen graag serieuze thema’s aan. Toch knipperde ik even met de ogen bij de aankondiging van de nieuwste productie. Ifigeneia Koningskind is een bewerking van een Griekse tragedie van Euripides.

Iphigeneia in Aulis vertelt hoe koning Agamemnon zijn eigen dochter moet offeren aan een godin. Zonder offer komt er geen wind in de zeilen van zijn vloot en kan hij niet uitvaren om oorlog te voeren in Troje. Hij lokt zijn dochter naar de haven van Aulis met de smoes dat ze met de jonge held Achilles gaat trouwen. Moeder Klutaimnestra komt erachter wat de echte bedoeling is en dan heb je de poppen aan het dansen. Eenvoudige noch gezellige kost dus, en niet direct iets voor kinderen. Of wel?

Agamemnon wordt verscheurd tussen de liefde voor zijn dochter en zijn plichtsgevoel

Noël Fischer regisseerde deze bewerking van Pauline Mol uit 1989 waarschijnlijk met de gedachte dat het eigenlijke thema van Iphigeneia in Aulis – loyaliteit – ook voor kinderen heel begrijpelijk is.

Agamemnon wordt verscheurd tussen de liefde voor zijn dochter en zijn plichtsgevoel – tegenover Griekenland en tegenover zijn broer Menelaos, die belang bij de oorlog heeft. Ifigeneia zelf wordt verscheurd tussen liefde voor het leven en het gevoel van belang te kunnen zijn voor haar land. Ook komt zij tussen haar ouders te staan: vader Agamemnon die zich verplicht voelt haar te offeren en moeder Klutaimnestra die daar niet van wil horen.

Klutaimnestra en Agamemnon. Foto Bowie Verschuuren
Klutaimnestra en Agamemnon. Foto Bowie Verschuuren

Griekse mythologie

Genoeg kinderen kennen die gevoelens – tussen je ouders zitten, aan wie ben je trouw? Tegelijkertijd staat het verhaal van offeren aan een god wel erg ver weg, om nog maar te zwijgen van de enorm ingewikkelde Griekse mythologie, waarin alle gebeurtenissen voorgeschiedenissen hebben en alle verhalen met elkaar zijn verweven. Mol lost dit op door alle hoofdpersonen zichzelf en elkaar te laten introduceren, maar of al die informatie zo snel blijft hangen is twijfelachtig. Je zou dus kunnen zeggen dat het universele verhaal te lijden heeft onder een te specifieke context.

Huwbaar meisje of gevierde heldin

De echte tragedie is misschien wel dat Ifigeneia geen kind mag zijn. Ifigeneia schommelt aan het enorme hert in het decor en zingt ‘Er zat een klein Grieks meisje huilend op een steentje’, maar iedereen projecteert zijn eigen ideeën en belangen op haar.

Het kind wijst er fijntjes op dat je niets meer van die roem meekrijgt als je dood bent

Moeder Klutaimnestra ziet in haar een huwbaar, sexy meisje, terwijl trouwen voor Ifigeneia nog niet meer is dan een romantische toekomstfantasie. Achilles wil haar verdedigen, maar vooral omdat hij zich gebruikt voelt door het smoesje van Agamemnon. Agamemnon betoogt dat de oorlog en dus het offer nodig is voor de vrijheid van Griekenland. Dat inspireert Ifigeneia in te stemmen met het offer, maar meer met het idee een gevierde heldin te worden. Het kind dat haar overal vergezelt wijst haar er fijntjes op dat je niets meer van die roem meekrijgt als je dood bent. Het mag niet meer baten.

Ifigeneia (rechts) en het kind. Foto Bowie Verschuuren
Ifigeneia (rechts) en het kind. Foto Bowie Verschuuren

Het kind (een sobere en daardoor des te indringendere rol van Rochelle Deekman) is een van de weinige punten waarin Ifigeneia Koningskind het origineel van Euripides niet volgt. Samen met “de oude man” (Jaap Spijkers), een slaaf, treedt het kind op als stem van het geweten – het kind vooral van Ifigeneia, de oude man vooral van Agamemnon. Daarmee vervangt Mol het koor, dat in klassiek Griekse tragedies commentaar vanaf de zijlijn gaf en dat in modern toneel vervreemdend zou werken.

Ruzie in het Engels

Ook de knetterende ruzie, waarin de echtelieden Agamemnon en Klutaimnestra elkaar uitschelden in het Engels, is niet bij Euripides te vinden. De scène maakt pijnlijk duidelijk hoe onzinnig het is je ruzie in een voor je kind onverstaanbare taal uit te vechten; toon en lichaamstaal spreken immers boekdelen.

Als volwassene was ik vooral getroffen door Tarikh Janssen in zijn rol als Agamemnon, een gekwelde man voor een onmogelijke keuze. Voor kinderen is Sarah Bannier als Ifigeneia misschien meer het referentiepunt. Ook zij overtuigt in haar kinderlijke combinatie van openheid en grilligheid als koningsdochter.

Agamemnon (rechts) en zijn broer Menelaos. Foto Bowie Verschuuren
Agamemnon (rechts) en zijn broer Menelaos. Foto Bowie Verschuuren

Sallie Harmsen laveert als Klutaimnestra tussen poeslieve diva en ware furie en gaat daarin af en toe over de top. Ook Dalorim Wartes als huichelachtige Menelaos en Joep Paddenburg als vechtlustige dommekracht Achilles slaan wat door, al heeft dat een onmiskenbaar komisch effect. Het geheel speelt zich af in een suggestief decor van Catharina Scholten – een hert, symbool van godin Artemis, en een reusachtige maan, waarin af en toe het kind en Ifigeneia als videobeeld te zien zijn.

Geen Disney

Nu blijft de vraag: gaan zien met je kind of niet? Het zal duidelijk zijn: Ifigeneia Koningskind is geen Disneyfilm met een happy end. Weliswaar kiest Mol voor de versie (waarschijnlijk in Euripides’ stuk later toegevoegd) waarin Ifigeneia uiteindelijk gespaard wordt, maar dat maakt de voorstelling niet minder zwaar of aangrijpend.

Toneelervaringen zijn een verrijking en zetten aan het denken. Wil je met je kind voor het eerst naar toneel, dan is Ifigeneia Koningskind misschien wel erg heftig, zeker voor de gestelde minimumleeftijd vanaf acht jaar. Gaat je kind vaker naar toneel of is het al iets ouder, dan is dit de kans samen kennis te maken met een originele Griekse tragedie, die kinderen én volwassenen veel stof tot nadenken en bespreken biedt.

Ifigeneia Koningskind door NTjong. Gezien: première, 7 oktober 2017, Theater aan het Spui, Den Haag. Tournee van 18 oktober tot en met 13 december 2017.

(Foto boven: Ifigeneia en haar ouders. Foto Bowie Verschuuren)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s